Gdy na świat p" />

Gdy na świat przychodzi drugie dziecko, często pojawiają się problemy między rodzeństwem. Pochłonięci nowymi obowiązkami i nową sytuacją nie zauważamy czasem jak ta nowa sytuacja wpływa na nasze starsze dzieci. Jak wygląda zazdrość o rodzeństwo, czego nie robić, jak mądrze kochać by nie skrzywdzić – o tym piszę w dzisiejszym artykule.

Gdy pojawia się młodsze dziecko, starsze dostaje pewną obligację. Chcę zaznaczyć, że te rzeczy dzieją się nieświadomie bardzo często. Starsze dziecko czuje się zobligowane do kochania kogoś, kto odebrał mu w jakimś sensie rodziców.

Naturalny jest stan mieszanych uczuć u starszego dziecka. Może być opiekuńcze i czułe względem rodzeństwa i jednocześnie wściekłe i zazdrosne.
 
Dwoje dzieci - starsze i młodsze - w tej relacji nie wyst,ę≤puje zazdrość o rodzeństwo

Dziecko w komunikacie od rodzica często słyszy „kochaj siostrę/brata, to my też będziemy Cię kochać”, mimo że rodzic może absolutnie nie mieć intencji takiego komunikatu. A więc taki tekst, oczywiście niewypowiedziany wprost, jest pewną manipulacją. Ważne jest, by podkreślić, że rodzice swoich komunikatów nie traktują, jako szantażu, ale, wręcz przeciwnie, jako naturalną reakcję mająca na celu starszemu dziecku coś dać. Jest to więc trochę taki przekaz od rodziców „W końcu Asia ma już 8 lat, więc opiekując się 3 letnią siostrą nauczy się odpowiedzialności, miłości i opiekowania się innymi”.

Zazdrość o rodzeństwo – co się pod nią kryje

Co wtedy tak naprawdę się dzieje? Asia jest rozdarta, bo ma czuć coś, czego nie czuje, być może jej uczucia są bardzo różne i być może momentami jest dumna z tego, że może być starszą siostrą, odpowiedzialną, pomagającą, od której młodsza może się czegoś uczyć.

Te uczucia nie wykluczają jednak tego, że czasem Asia czuje się zła na siostrę, nie chce jej, czuje, że ktoś jej coś odebrał.

 

Rodzice z dwójką dzieci - dbają o to, aby między ich dziećmi nie pojawiała się zazdroś≤ć o rodzeństwo

Jednocześnie dzieje się tak, że, gdy zaczyna się złościć, może słyszy taki komunikat od rodzica: „przestań płakać”, „nie masz powodu, żeby się złościć”, „czemu ty się tak zachowujesz?”, „oddaj jej tą zabawkę, jesteś starsza powinnaś być mądrzejsza”, „ona jest mała, nie chciała Ci nic zrobić”. Może słyszy więcej, trochę innych, ale jednak podobnych zdań. W ich rezultacie – co dzieje się w Asi?

Odrzucenie

W takiej sytuacji dziecko czuje, że uczucie złości jest niedozwolone. Czuje, że kiedy będzie odczuwało złość, zostanie odrzucone przez rodziców.

Pisząc o odrzuceniu mam na myśli taką sytuację, że rodzicom trudno jest tą złość przyjąć, uznać. I chociaż wystarczy powiedzieć: „widzę jak Ci ciężko”, „widzę, że jesteś zła”, „chciałabyś spędzić czas tylko ze mną, a siostra nam przeszkadza”, trudno jest im to zrobić. Rodzice muszą dostrzec to, co kryje się pod wyrażanymi przez dziecko emocjami: „widzę, że to, co Ci zabrała, było dla ciebie ważne i nie miałaś ochoty się z nią tym dzielić”, „słyszę, że nie zgadzasz się, by ustępować komuś tylko dlatego, że jest młodszy” itd.

Starsze dziecko dba o swoje młodsze rodzeństwo

Bez wątpienia takie komunikaty sprawiłyby, że Asia nie czułaby się odrzucona ze swoimi uczuciami. Wręcz przeciwnie, czułaby, że są dozwolone, akceptowane, że rodzic je wytrzyma. W rezultacie wiedziałaby, że nie musi udawać (bo skutkiem udawania jest później jeszcze więcej złości względem siostry/brata). A jak można kochać obiekt swojej wściekłości? Jak Asia ma kochać i wyrażać miłość, kiedy pod spodem czuje złość? To emocjonalnie nie do zrealizowania.

Więcej o tym, co dzieje się z dzieckiem, gdy pojawia się rodzeństwo opisałam w artykule Złe relacje między rodzeństwem. Na mojej stronie znajdują się również materiały edukacyjne na temat tego, co można zrobić, by poprawić relacje między rodzeństwem, znajdziesz je tutaj.

Zazdrość o rodzeństwo – jak reagować

Ponieważ aby osiągnąć zamierzone rezultaty musimy podjąć adekwatne działania, w tym materiale przygotowałam konkretne wskazówki, co rodzic może zrobić lepiej, kiedy rodzeństwo znajduje się między miłością, a rywalizacją.

Matka z dwójką dzieci - przytula oba naraz żeby zniwelować zazdro≤ść o rodzeństwo u starszego

Organizowanie wspólnych zabaw

Przykład: Zabawa, gdzie mogłaby być uszanowana starszość Asi, nie po to, by rządzić młodszą Zosią.

Spędzaj czas wspólnie ze wszystkimi dziećmi

Kiedy dorosły dołącza się do zabawy, dynamika stosunków między dziećmi się zmienia. Na skutek takiej zmiany dzieci zaczynają inaczej ze sobą rozmawiać, inaczej się bawić, często budują wspólny front przeciwko rodzicom. Wykorzystuj do tego wszelkie gry, zabawy zespołowe.

Nawet podczas gry w chińczyka jest okazja do mobilizowania sił i uznania „teraz wszyscy na tatę”. I ta strategia nie tylko powoduje, że dbasz o relację między rodzeństwem, to buduje więź między wszystkimi członkami rodziny.

Rodzic jako przywódca komunikacji między dziećmi

Aby osłabić zazdrość o rodzeństwo między naszymi dziećmi potrzebna jest jakość czasu spędzonego z dzieckiem, na pokazywanie, objaśnianie świata, zaciekawienie nim i ludźmi, na uczenie dziecka, jaka jest różnica między dobrem, a złem, na nazywanie uczuć. Potrzebne są takie interakcje, by dzieci uczyły się domyślać, co to drugie czuje. Z pewnością potrzeba dorosłego, który pomoże zrozumieć to zamieszanie i będzie nazywał, to, co dzieje się między dziećmi.

Przykład: „Nie dziwię się Asiu, że jesteś zła, bo chciałaś pograć w rzutki, a tu przyszła Zosia i zepsuła Ci zabawę. Rozumiem Twoją złość. Zobaczymy, co będzie jak Zosia opanuje grę w rzutki”.

Dwoje dzieci - rodzeństwo - starsze dziecko i nowonarodzone - leżą razem, nie ma konfliku, nie występuje zazdrość o rodzeństwo

Starsze dziecko nie jest pozbawione swoich praw z powodu pojawienia się młodszego rodzeństwa. Jednak ważnym jest aby dziecko zrozumiało, że, skoro ma pewne prawa, to nie są one terrorem wobec innych. To cenna lekcja, która uczy, że nie wszystko można, nie wszystko wolno i nie wszystko się ma.

 

Rozwiązywanie konfliktów, gdy nie ma winnego

Dobrze jest tak rozwiązywać konflikty, by nie szukać winnego, ale pomóc dzieciom zrozumieć i nazwać to, co się stało.

Małe dzieci, czy nawet trochę starsze, często tego nie potrafią. Myślę, że nie rzadko nawet dorośli mają z tym trudność. Co może zrobić rodzic, by niwelować zazdrość w sytuacji, kiedy wpada do pokoju i okazuje się, że została stłuczona ulubiona miska mamy, a żadne z dzieci nie przyznaje się kto to zrobił, albo jedno skarży na drugiego?

Co często robi rodzic? Jak się czuje dziecko?
Co rodzic może zrobić rodzic inaczej?
„Ty Jasiu to stłukłeś, bo zawsze jesteś nieuważny”
„Asiu jesteś starsza, więc powinnaś uważać”
Winne, złe, niesprawiedliwie potraktowane, bo być może to nie ono. Tak błahe wydarzenie, które jednak ma tendencje do powtarzania się w dzieciństwie wiele razy, ma swoje konsekwencje w dorosłości. Jakie?
Takie, że dziecko będzie jako dorosły prawdopodobnie realizować scenariusz „tej skrzywdzonej”, „tego skrzywdzonego”.
Przede wszystkim odejść od obwiniania, od zostawiania w bezradności, w konflikcie, w poczuciu, że świat jest niesprawiedliwy.

Rodzic może wejść do pokoju i powiedzieć „Mam tu klej, tylko uważajcie, bo jest mocny i może posklejać ręce. Asiu przynieś jakąś podkładkę, kartki czy jakąś gazetę, a Ty Zosiu ją rozłóż na podłodze. Sprawdzimy, czy da się skleić tą miskę. Na drugi raz poszukajcie zabawy, która oszczędzi miski.”
 

Może też być inny wariant sytuacji – taki, że któreś z dzieci się przy tym skaleczyło. W takiej sytuacji dorosły może powiedzieć „Asiu mianuję Cię pielęgniarkę, przynieś plaster, opatrzymy tę ranę” .

Emocje rodzica mogą być różne, ale to nie dziecko ma być punktem odreagowania, odebrania tych emocji – od tego dorosły ma innego dorosłego.

Kocham Cię mimo wszystko

By łagodzić zazdrość o rodzeństwo rodzic powinien przekazywać starszemu dziecku wyraźny komunikat: „To, że Zosia jest na świecie, nie oznacza, że kochamy Cię mniej”.

Dwoje dzieci - rodzeństwo - jest między nimi akceptacja, nie występuje zazdrość o rodzeństwo

I może się to wydaje oczywiste, błahe, ktoś powie: codziennie to robimy, mówimy i powtarzamy. To chcę powiedzieć, że to, co wyrażamy w jednej chwili słowami, w innej sytuacji – w czynach – dziecko może odczytywać inaczej. Reasumując, warto się zastanowić czy oba nasze komunikaty – w zachowaniu i słowach – są ze sobą spójne. Wszelkie napięcie, porównywanie ze strony rodziców, dziecko może odczytywać jako: „ona jest lepsza, ja jestem gorsza”, „mnie kochają mniej”.

Stwórz takie warunki, by dziecko czuło, że mu czegoś dobrego przybywa

Z pewnością może się to dziać na różne sposoby, a jednym z nich jest taki, by dziecko nie odczuwało ciężaru, ale czuło miłość i radość dzięki temu, że ma rodzeństwo.

Rola „rodzica” nadana starszemu dziecku w zabawie, bez nadmiernej odpowiedzialności, jest rozwojowa.

Starsze dziecko może więc opiekować się młodszym, pchać wózek, pomagać przebierać pieluszkę, pomagać w karmieniu. Dopóki dziecko samo chce w tym aktywnie uczestniczyć, czuje się ważne, potrzebne, a jednocześnie nie jest obciążone odpowiedzialnością pod tytułem „jesteś starszy więc musisz się nim zaopiekować”, to ma to szansę rozwojowo wpłynąć na dziecko.

Propozycje zabaw, które pomogą radzić sobie z napięciem i zazdrością o rodzeństwo możesz pobrać tutaj.