Terapia systemowa kierowana jest przede wszystkim do rodzin i par. Kiedy dzieci przeżywają trudności często kieruje się na terapię całą rodzinę. W artykule tym dowiesz się czym jest terapia systemowa i w jakich przypadkach jest ona skuteczna.

Terapia rodzinna w Polsce jest mało powszechna i niewystarczająco dostępna. Zaczyna się to zmieniać i coraz częściej rodziny są kierowane do takiej pomocy nie tylko, kiedy dziecko opuszcza oddział psychiatryczny, ale także w sytuacjach, kiedy pojawiają się trudności wychowawcze, rodzina zmaga się z anoreksją, kiedy jest trudność w dogadaniu się z nastolatkiem itd.

Powodów można wymieniać wiele, właściwie założenie jest takie, że każda trudność, która pojawia się w obrębie rodziny jest wskazaniem do podjęcia takiej terapii.

Czasami budzi ona wiele obaw i powoduje strach przed oceną. Rodzice myślą, że skoro mają pójść na terapię rodzinną, to ktoś będzie ich krytykował, poprawiał sposób wychowania, będzie mówił co robią źle. Chce wyraźnie zaznaczyć, że tak to nie działa. Terapia jest miejscem, gdzie nie powinno mieć miejsca nic z powyższych. Terapia nie jest testem z rodzicielstwa.

Spotkanie całej rodziny daje możliwość zobaczenia w jaki sposób członkowie tej rodziny funkcjonują ze sobą i co przyczynia się do powstawania trudności. Każdy może mieć inne rozumienie problemu i każde jest słuszne, bo wychodzi z wnętrza.

 

Czym jest terapia systemowa – studium przypadku

Nastolatek za szybą, smutna mina, otwartą dłoń położył na szybkie

Podam przykład, jeśli zapytamy troje rodzeństwa, komu rodzice poświęcali najwięcej czasu. Kto miał więcej obowiązków czy przywilejów to okazuje się, że każdy z rodzeństwa będzie widział to inaczej, i ich rodzice też. Jestem pewna, że chcieli sprawiedliwie każdego traktować i w ich rozumieniu tak się działo. Nie można więc podważać uczuć żadnej z osób. I nie jest to przedmiotem terapii, by np. w powyższej sytuacji rozwiązywać kto ma rację, a kto jest winny.

Będziemy raczej szukać odpowiedzi na pytanie, jaki szerszy problem daje o sobie znać? O czym mówią wybuchy dziecka? Co komunikuje anoreksja dziecka czy zgłaszane przez rodziców nieposłuszeństwo?

Terapeuta rodzinny choć nie zapomina, co dzieje się w konkretnych osobach to będzie szczególnie zwracał uwagę na to co dzieje się między członkami rodziny.

 

Jedną z zasad systemowego rozumienia rodziny jest odejście od myślenia przyczynowo-skutkowego na rzecz myślenia cyrkularnego.

 

Przykładem może być małżeństwo, w którym mąż uskarża się na zbytnią zaborczość żony. Natomiast żona na to, że mąż unika relacji z nią. Każde z nich może uznać, że zachowuje się tak, bo partner prezentuje takie zachowania. A więc żona staje się zaborcza chcąc bliskości z mężem, jeszcze bardziej gdy ten jej unika. A on jej unika bo ona staje się zaborcza. Kiedy on nie chce bliskości żona zaczyna bardziej się jej domagać i tak dalej.

Kobieta i mężczyzna kłócą się

I tak żona może powiedzieć, że stara się przybliżać do męża, gdyż ma poczucie, że on ją opuszcza. A mąż, że potrzebuje swobody od nadmiernie w jego przeżyciu potrzebującej bliskości żony. Oznacza to, że często para szuka winnego, tego który ma coś zmienić. Tymczasem nie daje to rezultatów i na terapii para szuka głębszego rozumienia tej cyrkularności. W terapii szuka się jej znaczenia i dzięki temu może dojść do zmiany.

Wspólna praca rodziny na rzecz terapii

Terapia rodzinna jest formą pomocy, w której udział w spotkaniu bierze cała rodzina. Bierze się to stąd, że zgodnie z założeniem rodzina jest systemem, jak naczynia połączone.

Każda rodzina ma swój system za pomocą którego można ją opisać. Jest to zestaw zasad w rodzinie, role w rodzinie, formy jawnej i ukrytej komunikacji, sposoby rozwiązywania problemów, lojalności, historia każdego z rodziców/małżeństwa z domu rodzinnego (rodziny pokoleniowej), wspólne przekonania o świecie, cele itd.

Osoby będące w rodzinie wzajemnie na siebie wpływają, pozostają we wzajemnych relacjach i wzajemnie na siebie oddziałują. A więc jeśli jeden z domowników ma problem to wpływa to na wszystkich pozostałych domowników.

 

Czasem dzieje się tak, że jeden z domowników ma jakieś objawy, które sprawiają, że są impulsem do udania się po pomoc. Gdy zagłębiamy się bardziej w trudność może się okazać, że dziecko nieświadomie ma takie objawy np. po to, by utrzymać system rodzinny, by się nie rozpadł. Dzieje się tak, ponieważ np. dziecko, które zaczyna mieć somatyczne bóle brzucha sprawia, że rodzice zaczynają koncentrować na objawach dziecka i skupiają się na pomocy. Uważają oni, że dziecko jest ważne dla nich, a tym samym zaprzestają awantur w domu. Zdarza się też tak, że temat choroby dziecka odsuwa rodziców – parę małżeńską od myślenia o rozwodzie. Czasem konflikt między rodzicami może stać u źródło wielu trudności u dziecka i odwrotnie.

Czym jest terapia systemowa: kto może w niej uczestniczyć

Dziewczynka siedzi z podkurczonymi nogami, twarz ukrywa w dłoniach

Kiedy rodzina podejmuje wysiłek i pojawia się w komplecie w gabinecie tworzy już taką sytuację i gotowość do wspólnej pracy. Każdy zaczyna podejmować jakieś działania, a ten członek rodziny, którego objawy (np. zaburzenia odżywiania, wagary, bóle somatyczne, próby samobójcze, samookaleczenia, nieposłuszeństwo itd.) przyprowadzają rodzinę może w pewnym sensie czuć się odciążony. Dzieje się tak, ponieważ przestajemy się koncentrować tylko na jego problemie. Skupiamy się na całej rodzinie i tym, z czym każdy ma jakąś trudność w zakresie sytuacji trudnej z jaką się mierzą. Jest to już terapeutyczne dla tzw. Identyfikowanego pacjenta (czyli generującego objawy).

Podczas spotkania mogą przebywać wszyscy członkowie rodziny. Jednak to terapeuci decydują kto na tych nich się pojawia. Czasami są wszyscy członkowie, a czasami spotkania są w różnych konfiguracjach. Na przykład o kwestiach wychowawczych nie rozmawia się przy dzieciach. Robi się to po to, by nie podważać autorytetu rodziców i dlatego część spotkań jest dla samych rodziców.

Rodzice z dziwećmi w gabinecie terapeutycznym

Zdarza się tak, że na sesjach terapeutycznych są podejmowane bardzo trudne tematy. Nie jest wskazane wtedy, by uczestniczyły w nich dzieci młodsze. Natomiast z pewnością pojawią się sesje na których młodsze dzieci będą powinny uczestniczyć. Swoją obecnością dzieci wnoszą wiele informacji na temat tego, jak funkcjonuje rodzina. Dla tych dzieci w gabinecie są zazwyczaj zabawki. Nie są one zmuszane, by siedziały uczestniczyły one w terapii. Mogą czuć się swobodnie i w tym czasie bawić się.

Celem terapii jest pomoc rodzinie w dotychczasowych trudnościach, umożliwienie i utworzenie nowych sposobów komunikowania się między nimi, zwłaszcza między pokoleniami (rodzice, dzieci), zniwelowanie objawów, które były impulsem do podjęcia terapii.

 

Kto może zgłosić się na terapię małżeńską?

Dłonie mężczyzny i kobiety, trzymają się, siedzący przy stole przy kawie

Wszystkie pary, które czują, że ich związek to już nie to samo, że relacja psuje się od dłuższego czasu i nie udaje się jej w żaden sposób naprawić. To również dla par, które chcą być razem, ale już samo nie wiedzą, czy się rozstać, czy nie. Zmagają się ze zdradą, albo mają trudności związane z pojawieniem się dziecka lub niemożnością posiadania go. To także możliwość zmian dla par, które mają trudne relacje z teściami. W tych spotkaniach jest też miejsce na zajęcie się strefą seksualną, która nie jest satysfakcjonująca.

Kiedy udać się na terapię rodzinną?

Jeśli Twoje dziecko…

Smutny zrezygnowany nastolatek
  • odmawia chodzenia do szkoły, ucieka z domu
  • jest agresywne lub skrajnie nieśmiałe swoim zachowaniem sprawia dużo problemów
  • ma objawy i dolegliwości, których podłoże medyczne zostało przez lekarzy wykluczone
  • zostało skierowane przez pedagoga szkolnego, poradnię lub sąd na terapię
  • cierpi na zaburzenia typu: moczenie nocne, paniczny lęk przed rozstaniem, inne silne lęki, nadpobudliwość, tiki, samotność, uzależnienie od komputera, alkoholu, narkotyków, dopalaczy, agresja, zaburzenia odżywiania itp.
  • okalecza się
  • jest po próbie samobójczej
   

Jeśli Ty…

Mężczyzna siedzi na chodniku, głowa pochylona, twarz zakrywa ręką
  • jesteś w trakcie rozwodu lub po i chcesz zapewnić opiekę terapeutyczną swojemu dziecku, które przeżywa szereg trudnych emocji w związku z tą sytuacją
  • borykasz się z każdą inną trudnością wychowawczą czy rodzinną
  • masz poczucie, że utraciłeś kontakt ze swoim dzieckiem
  • obserwujesz powtarzające się konflikty
  • masz kłopot z porozumieniem się z dzieckiem i nie wiesz, jak z nim postępować
  • jesteś często wzywany do szkoły w sprawie kłopotów wychowawczych, które sprawia Twoje dziecko (bójki, wagary, wandalizm itp.) i Twoja rodzina przeżywacie smutek spowodowany przewlekłą chorobą lub śmiercią kogoś bliskiego

Chcesz więcej wiedzieć na temat terapii? Interesuje Cię tematyka relacji i związków? Dołącz do newslettera (klikając w plusik) i bądź na bieżąco.